İqtisadi göstəricilər

Azərbaycan Cənubi Qafqazda, Qara və Xəzər dənizləri arasında yerləşir və Avropa ilə Asiya arasında strateji əhəmiyyətli keçid nöqtəsidir. Ölkənin coğrafi mövqeyi yüksək tranzit və logistika imkanları yaradır. Nəqliyyat yollarının, limanların və dəmiryolu əlaqələrinin davamlı inkişafı Azərbaycanı “Orta dəhliz” boyunca regional logistika mərkəzi kimi möhkəmləndirir.

Azərbaycan iqtisadiyyatı hələ də neft-qaz sektorunun güclü təsiri altında qalmaqda davam edir, eyni zamanda şaxələndirmə strategiyasını inkişaf etdirir. Neft və qaz sektorunda əlavə dəyər 1,6% azalsa da, qeyri-neft sektoru 2,7% sabit artım nümayiş etdirərək davam edən struktur transformasiyanı əks etdirmişdir. 

2025-ci ildə Azərbaycanın Ümumi Daxili Məhsulu (ÜDM) əvvəlki illə müqayisədə 1,4% artaraq 75,9 milyard ABŞ dollarına çatmışdır. Adambaşına düşən ÜDM isə 7 413 ABŞ dolları təşkil etmişdir. 

Hazırda Azərbaycan dinamik iqtisadi modernləşmə dövrünü yaşayır. Strateji prioritetlərə aşağıdakılar daxildir: 

• Bərpa olunan enerji potensialının genişləndirilməsi 
• Nəqliyyat və logistika infrastrukturunun gücləndirilməsi 
• Kənd təsərrüfatı və su ehtiyatlarının idarə edilməsinin modernləşdirilməsi 
• Rəqəmsal transformasiyanın sürətləndirilməsi 
• Sənaye inkişafının dəstəklənməsi 
   

2030-cu ilə qədər bərpa olunan enerjinin milli enerji balansında payının 30%-ə çatacağı gözlənilir. Bu da öz növbəsində ölkənin dayanıqlı inkişaf və enerji şaxələndirilməsi istiqamətində öhdəliyini gücləndirir. 

• Ümumi Daxili Məhsul (2025): 75,9 milyard ABŞ dolları
• Adambaşına ÜDM (2025): 7413 ABŞ dolları
• İqtisadi artım (2025): 1,4% (əvvəlki illə müqayisədə real dəyişmə) 
• Sektorlar üzrə dinamika (2025) 
  - Neft və qaz sektoru: –1,6% 
  - Qeyri-neft və qaz sektoru: +2,7% 

ÜDM-in sektorlar üzrə bölgüsü 

2025-ci ilin yanvar–noyabr aylarında Azərbaycan Respublikasının hüquqi və fiziki şəxsləri dünyanın 177 ölkəsindəki tərəfdaşları ilə ticarət əməliyyatları həyata keçirmiş, mallar 126 ölkəyə ixrac olunmuş və 170 ölkədən idxal edilmişdir.

Gömrük orqanlarında qeydiyyata alınmış, lakin gömrük rəsmiləşdirilməsi tam başa çatdırılmamış xam neft və təbii qaz ixracının dəyəri nəzərə alınmaqla, 2025-ci ilin yanvar–noyabr aylarında ölkənin xarici ticarət dövriyyəsi 43 830,5 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. Bunun 22 642,2 milyon ABŞ dolları və ya 51,7%-i ixracın, 21 188,3 milyon ABŞ dolları və ya 48,3%-i idxalın payına düşmüşdür və nəticədə müsbət ticarət balansı 1 453,9 milyon ABŞ dolları olmuşdur. 2024-cü ilin yanvar–noyabr ayları ilə müqayisədə xarici ticarət dövriyyəsi cari qiymətlərlə 2,4% artmış, real ifadədə isə 9,2% azalmışdır. Real ifadədə idxal 10,4%, ixrac isə 8,3% azalmışdır.

2025-ci ilin yanvar–noyabr aylarında qeyri-neft-qaz məhsullarının ixracı 3 317,0 milyon ABŞ dolları təşkil etmiş və 2024-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə cari qiymətlərlə 7,3% artmış, real ifadədə isə 17,9% azalmışdır.

Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına əsasən, ölkənin xarici ticarət dövriyyəsinin 25,2%-i İtaliya, 11,7%-i Türkiyə, 10,1%-i Rusiya, 9,5%-i Çin, 3,1%-i ABŞ, 2,9%-i Almaniya, 2,3%-i Birləşmiş Krallıq, 2,2%-i Avstraliya və İsveçrə (hər biri), 1,8%-i Çexiya, 1,7%-i Bolqarıstan, Yunanıstan və Gürcüstan (hər biri), 1,5%-i Xorvatiya və Rumıniya (hər biri), 1,4%-i Qazaxıstan, 1,3%-i İran, 1,1%-i Özbəkistan və Ukrayna (hər biri), 1,0%-i Portuqaliya, 0,9%-i Fransa, 0,8%-i Belarus və Hindistan (hər biri) ilə aparılmış, ticarət əməliyyatlarının 12,9%-i isə digər ölkələrin payına düşmüşdür.

Avropa İttifaqı Azərbaycanın ən mühüm ticarət tərəfdaşı olaraq qalır və İtaliya əsas ixrac istiqaməti kimi lider mövqeyini davam etdirir.

Əsas ticarət tərəfdaşları (yanvar–noyabr 2025):

• İtaliya: 25.2%
• Türkiyə: 11.7%
• Rusiya: 10.1%
• Çin: 9.5%
• Almaniya: 2.9%

İtaliya Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşı olaraq qalır, Türkiyə və Rusiya isə mühüm rol oynamaqda davam edir. Almaniya da vacib Avropa tərəfdaşları arasında mövqeyini qoruyur.

Almaniya ilə Azərbaycan arasında iqtisadi münasibətlər sabitdir və gələcək inkişaf üçün əlavə potensial təqdim edir. 

Ticarət Xülasəsi (Yanvar – Noyabr 2025)

• Ümumi İxrac (Almaniyadan Azərbaycana): 636.28 Milyon ABŞ dolları
• Ümumi İdxal (Azərbaycandan Almaniyaya): 921.79 Milyon ABŞ dolları
• Ümumi Ticarət Dövriyyəsi: 1.56 Milyard ABŞ dolları

Almaniyadan Azərbaycana ixrac əsasən maşın və avadanlıqlar, minik avtomobilləri və avtomobil ehtiyat hissələri, eləcə də sənaye avadanlıqlarından ibarətdir. 

Almaniyanın Azərbaycandan idxalı isə hələ də əsasən xam neft və neft məhsullarından ibarətdir. 

Beləliklə, Almaniya xüsusilə sənaye avadanlıqları, texnologiya və enerji ticarəti sahələrində Azərbaycan üçün mühüm Avropa iqtisadi tərəfdaşı olaraq qalır. 

2025-ci ildə Azərbaycan Avropa üçün mühüm enerji təchizatçısı rolunu daha da möhkəmləndirmişdir. Ölkə təxminən 25,2 milyard kubmetr (bcm) təbii qaz ixrac etmiş, bunun təxminən 12,8 milyard kubmetri Avropa müştərilərinə çatdırılmışdır.

Azərbaycan Bolqarıstan, Xorvatiya, Yunanıstan, Macarıstan, İtaliya, Şimali Makedoniya, Rumıniya, Serbiya, Slovakiya və Sloveniya daxil olmaqla bir sıra Avropa ölkələrinə təbii qaz tədarükünü davam etdirir və 2026-cı ildən etibarən Almaniya və Avstriyaya da qaz ixracına başlamışdır. Bu əlavələrlə birlikdə Avropada qaz alan ölkələrin ümumi sayı 16-ya çatmışdır. Bu inkişaf Azərbaycanın Avropadakı coğrafi əhatə dairəsini genişləndirir və Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində rolunu gücləndirir. 

İtaliya Azərbaycan qazı üçün ən mühüm bazarlardan biri olaraq qalır. Avropaya ixracın əhəmiyyətli hissəsi Trans Adriatik Boru Kəməri (TAP) vasitəsilə İtaliyaya nəql olunur. 

Azərbaycan xüsusilə enerji və enerji infrastrukturu, logistika və tranzit, tikinti və infrastruktur, kənd təsərrüfatı və qida emalı, həmçinin bərpa olunan enerji sahələrində cəlbedici bazar imkanları təqdim edir. Dövlət strateji sahələr üçün hədəfli dəstək proqramları və aydın inkişaf planları vasitəsilə investisiyaları təşviq edir.

Eyni zamanda, inzibati proseslər, şəffaflıq və tənzimləyici sabitlik sahələrində müəyyən çətinliklər mövcuddur. OECD-nin 7 pilləli risk kateqoriyasında 4-cü səviyyəyə aid olması ölkənin orta səviyyəli risk daşıdığını göstərir ki, bu da sürətlə inkişaf edən transformasiya bazarları üçün tipikdir.

Azərbaycan eyni zamanda strateji mövqeyə, zəngin xammal ehtiyatlarına, artan logistika əhəmiyyətinə və görünən islahat irəliləyişlərinə malikdir. Almaniya şirkətləri üçün xüsusilə infrastruktur, enerji, logistika, maşınqayırma, sənaye və bərpa olunan enerji sahələrində cəlbedici imkanlar mövcuddur.

Azərbaycan hazırda bərpa olunan enerji sahəsini məqsədyönlü şəkildə genişləndirir. Ölkə iqtisadi transformasiya çərçivəsində diversifikasiya və karbon emissiyasının azaldılması üzrə ambisiyalı proqram həyata keçirir. Hökumət xüsusilə günəş və külək enerjisi layihələrini, həmçinin enerji səmərəliliyinin artırılması tədbirlərini dəstəkləyir.

2030-cu ilə qədər milli enerji qarışığının təxminən 30%-i bərpa olunan enerji mənbələrindən təmin olunmalıdır. Paralel olaraq, Azərbaycan infrastruktur, kənd təsərrüfatı, su təsərrüfatı, rəqəmsallaşma və sənayenin modernləşdirilməsinə sərmayə yatıraraq iqtisadi artımı davamlılıqla birləşdirir.

Bu vəziyyət Almaniya şirkətləri üçün xüsusilə bərpa olunan enerji, enerji infrastrukturu, ətraf mühit texnologiyaları və sənaye səmərəliliyi sahələrində cəlbedici bazar imkanları yaradır.

Azərbaycan həm Xəzər hövzəsindəki əhəmiyyətli neft və qaz ehtiyatlarına, həm də digər mineral və təbii resurslara malikdir. Bunlara dəmir filizi, mis, qızıl, boksit və müxtəlif tikinti materialları daxildir. Bu xammal bazası sənaye, tikinti və emal sahələrinin inkişafını dəstəkləyir.

Bundan əlavə, məhsuldar kənd təsərrüfatı bölgələri və müxtəlif iqlim şəraitləri kənd təsərrüfatı istehsalı və qida emalı üçün əlverişli imkanlar yaradır. Ölkədə bərpa olunan enerji potensialı da böyükdür, xüsusilə külək və günəş enerjisi sahələrində.

Əhalisi nisbətən gənc və getdikcə urbanizasiya olunan ölkədə iqtisadi fəaliyyət əsasən Bakı metropoliteni ətrafında cəmləşib. Coğrafi müxtəliflik isə Xəzər dənizindən Qafqaza qədər enerji, infrastruktur, sənaye və kənd təsərrüfatı layihələri üçün geniş imkanlar yaradır.

2025-ci ildə sənaye müəssisələri və fərdi sahibkarlar tərəfindən 37,1 milyard dollarlıq sənaye məhsulu istehsal edilmişdir ki, bu da 2024-cü illə müqayisədə 1,0% azalma deməkdir.

Mədənçıxarma sənayesi ümumi sənaye buraxılışının 59,6%-ni, emal sektoru isə 33,9%-ni təşkil etmişdir. 

Neft-qaz sektorunda istehsal 2,0% azalsa da, qeyri-neft sektoru 5,5% artmışdır ki, bu da şaxələndirilmiş sənaye sahələrində davamlı artımı nümayiş etdirir. 

Emal sənayesi daxilində aşağıdakı sahələrdə əhəmiyyətli artım müşahidə olunmuşdur: 

• Əczaçılıq məhsulları (+86,3%) 
• Ağac məmulatları (+57,0%) 
• Toxuculuq sənayesi (+24,5%) 
• Neft məhsulları (+13,7%) 
• Qida məhsulları (+9,1%) 
   

Eyni zamanda, avtonəqliyyat vasitələri, elektrik avadanlıqları və mebel kimi sahələrdə azalma qeydə alınmışdır. 

Elektrik enerjisi, qaz və buxar istehsalı sektoru 0,3% səviyyəsində cüzi artmış, su təchizatı və tullantıların idarə olunması sektoru isə 2,5% böyümüşdür. 

• İstehlak qiymət indeksi (CPI) 2025: 2024-cü illə müqayisədə +5,2% 
  - Qida məhsulları: +6,4% 
  - Qeyri-qida məhsulları: +2,5% 
  - Xidmətlər: +5,7% 
• Pərakəndə ticarət dövriyyəsi: illik müqayisədə +3,8% 
• Xarici ticarət dövriyyəsi (yanvar–noyabr 2025): 43,83 milyard ABŞ dolları
• Orta aylıq əmək haqqı: 640,7 ABŞ dolları
• Sənaye istehsalı: 37,1 milyard ABŞ dolları
• Sabit kapital investisiyaları: 12,4 milyard ABŞ dolları
   

Ümumilikdə, 2025-ci ildə Azərbaycanın iqtisadiyyatı orta səviyyəli artım göstərmiş, ticarət fəaliyyəti artmış və istehlak qiymətlərinin yüksəlməsinə baxmayaraq investisiyalar davam etmişdir.